Prawdopodobnie każdy ma w swoim życiu do czynienia z wełną, której używa się do produkcji ubrań czy domowych tekstyliów. Warto wiedzieć, że występuje ona w wielu odmianach, z których część zaprezentujemy w naszym blogu. Zachęcamy więc do zanurzenia się w interesującej lekturze na temat różnych rodzajów tego materiału – ta wiedza może przydać się podczas zakupów lub w innych sytuacjach.
Ogólne informacje o wełnie pochodzenia naturalnego
Na początek należy zaznaczyć, że wełna pochodzenia naturalnego jest włóknem, które pozyskuje się z okrywy włosowej ssaków żywiących się trawą – np. owiec, kóz, wielbłądów lub królików. Składa się ona z białka zwanego kreatyną, z czym wiążą się jej indywidualne właściwości termoizolacyjne i sprężystość.
Największą popularnością cieszy się co prawda wełna owcza, lecz na rynku tekstylnym znajduje się również mnóstwo odmian. W pierwszej kolejności trzeba wspomnieć o podziale z uwagi na pochodzenie zwierzęcia. Owcze cechują się największą różnorodnością, a zalicza się do nich, chociażby merynos czy szetland. Kozie wyróżniają się zaś niezwykłym połyskiem i miękkością – tutaj trzeba wspomnieć o kaszmirze lub moherze. Wielbłądowate należą zaś do najbardziej luksusowych, a do skorzystania z nich w szczególności zachęca ich hipoalergiczność – tu na uwagę zasługuje z pewnością alpaka oraz wikunia. Jeśli chodzi o królicze, to słyną one z wyjątkowej puszystości i lekkości – warto skupić się na angorze.
Jakie są wspólne cechy naturalnych wełen?
Bez względu na gatunek zwierzęcia, wszystkie wełny mają ze sobą coś wspólnego, co wynika z budowy włosa. Największe znaczenie ma tu termoregulacja – łuskowata struktura włókien prowadzi do powstania mikroskopijnych kieszonek powietrznych, które pełnią rolę izolatora, zapewniając ochronę przed niskimi lub wysokimi temperaturami.
Wełna odznacza się także wysoką higroskopijnością – jest w stanie wchłonąć wilgoć w ilości do 30-35% swojej masy, przy czym pozostaje sucha w dotyku w odróżnieniu od syntetyków, jakie w przypadku tego stopnia zawilgocenia, robią się zimne i mokre. Warto również zaznaczyć, że naturalne środowisko chemiczne włókien przyczynia się do zatrzymania rozwoju bakterii – tym sposobem można nieco spowolnić proces chłonięcia nieprzyjemnych zapachów.
Co warto wiedzieć na temat wełen owczych?
Przemysł odzieżowy w znacznym stopniu opiera się na wełnie owczej – w sklepach można nabyć, chociażby zrobione z niej grube swetry czy bieliznę termoaktywną. Największy wpływ na wygodę noszenia ma grubość włókien, którą mierzy się w mikronach, a także rasa zwierzęcia, z jakiego zostało pozyskane runo.
Typowa owcza wełna słynie z grubego włókna – o wartości wynoszącej więcej niż 30-40 mikronów. Przekłada się to na świetną izolację i wysoką trwałość, lecz w wielu przypadkach, można wyczuć pewną szorstkość i efekt “gryzienia”. Warto wspomnieć, że w jej składzie znajduje się spora ilość lanoliny, czyli naturalnego impregnatu – będącego zabezpieczeniem przed zabrudzeniami. Przed zakupem należy jednak zorientować się w kwestii ewentualnej alergii na ten produkt, aby uniknąć późniejszych problemów.
Zalecamy również, aby sprawdzić, czy na metce widnieje oznaczenie “Schurwolle” – wskazujące na “żywą wełnę”, jaką pozyskano bezpośrednio ze strzyżenia żywych zwierząt. Taki produkt cechuje się bowiem większą wytrzymałością i sprężystością w porównaniu z materiałem pochodzącym z recyklingu – posiadającym krótsze, połamane włókna.
Wełna merino i szetlandzka – czym się różnią?
Największą popularnością cieszą się obecnie wełna merynosowa i szetlandzka, lecz warto zaznaczyć, że są one zupełnie różne – poniżej prezentujemy więc główne cechy każdej z nich.
Przy wyborze wełny merynosowej zalety i wady zapewne okażą się pomocne. Na wstępie warto tu wspomnieć o jej wyjątkowo cienkich włóknach – zwykle grubość wynosi od 15-24 mikronów. Czyni to ją niezwykle elastyczną oraz przyjemną w dotyku – obejdzie się bez przykrego uczucia szorstkości. Jest ona więc doskonałym materiałem na bieliznę, odzież sportową czy lekkie swetry, które nosi się bezpośrednio na ciało. Należy jednak zaznaczyć, że słynie ona również z niskiej odporności na mechaniczne przetarcia, czym ustępuje grubszym wełnom.
Na zupełnie przeciwnym biegunie mieści się wełna szetlandzka – pozyskuje się ją z owiec, które występują w surowym klimacie Wysp Szetlandzkich. Oznacza się ona większą grubością i pewnego rodzaju “rustykalnością”. Za jej drobną wadę należy uznać szorstki dotyk, lecz rekompensuje to niebywała wręcz trwałość oraz odporność na mechacenie. Produkuje się z niej klasyczne swetry typu fair isle – przy tym ubraniu liczy się przede wszystkim to, że można je nosić przez wiele lat, lecz osoby liczące na miękką jak jedwab odzież muszą poszukać czegoś innego.
Wełna dziewicza – co to znaczy?
Warto wspomnieć o specjalnej odmianie wełny owczej, którą zwie się dziewiczą – słynie ona z niezwykłej lekkości, delikatności i miłego dotyku, szczególnie w porównaniu ze zwyczajnym materiałem. Do pozyskiwania jej dochodzi już w trakcie pierwszego strzyżenia jagniąt. Trzeba zaznaczyć, że to włókno odznacza się najwyższą jakością, a do zakupu wykonanych z niego ubrań lub tekstyliów zachwyca niebywała miękkość oraz trwałość.
Istotną właściwością tej wełny jest termoizolacja – obejdzie się tu bez ucieczki ciepła, jakie wytwarza ludzkie ciało czy wpuszczenia pod metariał zimnego wnętrza docierającego z zewnątrz. Należy również wspomnieć o termoregulacji, co oznacza zabezpieczenie człowieka przed zmianami temperatur. Ponadto, ten materiał jest w stanie zapewnić barierę ochronną wodą oraz przykrą wilgocią w czasie deszczu, lecz wiążą się z tym pewne ograniczenia, gdyż nie zalicza się ona do tkanin przeciwdeszczowych. Duże znaczenie ma także niska podatność na przyjmowanie zapachów, co umożliwia swobodne wejście do smażalni ryb lub innych miejsc, gdzie intensywnie pachnie jedzeniem – bez obaw o przesiąknięcie ubrania tymi aromatami. Do zakupu takiej odzieży dodatkowo zachęca stosunkowo duża odporność na powstawanie zabrudzeń i zagnieceń – oznacza to brak konieczności częstego prasowania.
Rodzaje wełny – właściwości kaszmiru i moheru
Wełny kozie uważa się za prawdziwy synonim luksusu w świecie tekstyliów – kupując wykonane z nich produkty, można przeżyć niesamowite doznania dotykowe, jakie są niemożliwe w przypadku typowej wełny owczej. Warto zapoznać się z informacjami na temat dwóch zupełnie różnych odmian takiego materiału, jakimi są kaszmir i moher.
Miękkość na najwyższym poziomie
Kaszmir pozyskuje się z miękkiego podszerstka kóz kaszmirskich – wyczesuje się go ręcznie, co razem z ograniczoną podażą wpływa na wysokie koszty takiego produktu. Za najistotniejszą cechę tego materiału trzeba uznać wręcz oderwaną od rzeczywistości miękkość i lekkość – należy zaznaczyć, że kaszmirowe swetry często są trzy razy cieplejsze od ważących dokładnie tyle samo ubrań wykonanych z tradycyjnej wełny.
Trzeba jednak wspomnieć, że kaszmir może się mechacić, co uważa się za naturalną właściwość tak łagodnego włókna. Należy także wspomnieć o mocno zróżnicowanej jakości rynkowej – tani materiał z sieciówek w wielu przypadkach odznacza się krótkim, błyskawicznie mechacącym się włosem, a przy tworzeniu produktów premium korzysta się z długich i zdecydowanie trwalszych włókien.
Połysk i struktura moheru – co warto wiedzieć?
Moher jest włóknem pozyskiwanym z kóz angorskich – do jego cech charakterystycznych zalicza się długi włos, jedwabisty połysk i duża sprężystość. Należy tu również wspomnieć o wyjątkowej wytrzymałości oraz odporności na zagniecenia, co czyni go idealnym metariałem zarówno na puszyste swetry czy szale, jak i letnie garnitury, gdzie liczy się przede wszystkim przewiewność połączona z elegancją. Od matowego kaszmiru odróżnia go odbijanie światła – skutkujące uzyskaniem głębi barw. Trzeba jednak pamiętać, że odzież wykonana z tańszych mieszanek może okazać się szorstka, w związku z czym najbardziej luksusowe produkty tworzy się z wełny Kid Mohair, czyli z młodych kóz.
Czym się cechują egzotyczne wełny?
Poza wełnami, które pozyskuje się z owcy czy kozy, na uwagę zasługują również bardziej egzotyczne materiały – ich parametry często biją na głowę tradycyjne włókna, więc polecamy je osobom zmagających się z alergiami lub pragnącym poczuć wręcz ekstremalne ciepło. Chodzi tu o włosie zwierząt doskonale radzących sobie w trudnych warunkach, jakie panują w Andach, Himalajach i Arktyce.
Co warto wiedzieć o włóknie pozyskiwanym z alpaki i lamy?
Za doskonałą alternatywę dla kaszmiru uważa się wełnę z alpaki – z pustymi w środku włóknami, co oznacza wspaniałą izolację. Największe znaczenie ma tu jednak brak lanoliny, w związku z czym alergiczny mogą bezpiecznie zakładać wyprodukowane z niej ubrania. Wyróżnia się tu dwie rasy – Huacaya słynie z puszystości i zbliżonego wyglądu do owczej, a Suri jest długa oraz jedwabista, występując w postaci dredów. Warto jeszcze wspomnieć o niebywale miękkiej i łagodnej dla skóry jakości Baby Alpaca – o grubości włókna mniejszej niż 22 mikrony.
Wełna lamy odznacza się zaś większą grubością oraz szorstkością, w związku z czym rzadko korzysta się z niej do produkcji odzieży przylegającej do ciała. Zdecydowanie częściej można spotkać zrobione z niej koce, dywany czy wierzchnie poncza – mające zagwarantować ochronę przed deszczem i wiatrem.
Wikunia, wielbłąd i qiviut, czyli luksus w pełnym wydaniu.
Jeśli kogoś interesują najdroższe materiały świata, vicuna z pewnością zrobi na nim duże wrażenie – jest to wełna dzikiego przodka alpak. Odznacza się ona niezwykle cienkimi włóknami – ich grubość wynosi zaledwie 12 mikronów, w związku z czym nawet najlepszej jakości kaszmir nie może się z nią równać pod tym względem. Warto jednak wspomnieć o mocno ograniczonym pozyskiwaniu, gdyż restrykcje w tej kwestii nakłada rząd Peru – znacząco wpływa to na koszt ubrań, więc za wykonany z niej płaszcz trzeba obecnie zapłacić kilkadziesiąt tysięcy dolarów.
Na uwagę zasługuje także qiviut, czyli podszerstek wołu piżmowego – badania mówią, że zapewnia on osiem razy większe ciepło od owczej wełny, a do tego, odznacza się on lekkością i brakiem kurczliwości.
Wśród najciekawszych i najbardziej luksusowych wełen trzeba wymienić tę, którą pozyskuje się z baktrianów, czyli wielbłądów dwugarbnych. Trzeba zaznaczyć, że zapewnia ona wyjątkowe ciepło, słynąc również z właściwości termostatycznych, w związku z czym od wielu lat jest klasycznym materiałem przy tworzeniu luksusowych płaszczy oraz ekskluzywnych kołder.
Najistotniejsze informacje o wełnach króliczych
Jeśli chodzi o odmiany wełny króliczej, to należy wyróżnić angorę – pozyskuje się ją z królików angorskich, a słynie ona nietypowego efektu “aureoli”, czyli puszystej chmurki, która otacza dzianinę. Chodzi tu o wyjątkowo lekkie włókno o najwyższej zdolności zatrzymywania ciepła ze wszystkich wełen, jakie powszechnie stosuje się w przemyśle odzieżowym czy tekstylnym. Z uwagi na brak sprężystości i niezwykłą delikatność prawie zawsze dochodzi do mieszania jej z innym włóknem w celu nadania odzieży odpowiedniego kształtu.
Należy jednak wspomnieć także o ciemnych stronach tej wełny, do jakich zalicza się skłonność do “pylenia” czy mechacenia. Ponadto, spore kontrowersje pod względem etycznym budzą metody hodowli – zalecamy więc korzystanie z certyfikowanych źródeł.
Pielęgnacja różnego rodzaju wełny – o czym trzeba pamiętać?
Przed rozpoczęciem prania wełnianych ubrań czy tekstyliów należy wiedzieć, że konieczne jest tu unikanie nagłych zmian temperatur, tarcia i silnej chemii. Nieodpowiednia pielęgnacja może skutkować sfilcowaniem, czyli trwałym skurczeniem się włókien.
Warto zaznaczyć, że wełna w dużej mierze sama się oczyszcza – często zupełnie wystarczające będzie wywietrzenie na balkonie w celu przywrócenia jej świeżości.
Zalecamy korzystanie podczas prania z chłodnej lub letniej wody – temperatura powinna wynosić maksymalnie 30℃, przy czym należy ją utrzymać w trakcie płukania, aby uniknąć skurczenia materiału ze względu na szok termiczny.
Jeśli zaś chodzi o detergenty, radzimy używać jedynie płynów zawierających lanolinę lub specjalnie przeznaczonych do wełny – w zwykłych proszkach znajdują się bowiem enzymy, które mogą skutkować zniszczeniem białek włókien.
Zamiast suszyć wełnę w suszarce bębnowej lub na kaloryferze, należy zająć się rozłożeniem jej płasko na ręczniku – tym sposobem odzyska ona swój pierwotny kształt.
Trzeba zaznaczyć, że przy kaszmirze zachodzi konieczność systematycznego “golenia” z uwagi na naturalny proces wychodzenia najkrótszych włosków – zwany mechaceniem. Najbezpieczniejszym rozwiązaniem będzie tu korzystanie ze specjalnego grzebienia do wełny zamiast zwyczajnej maszynki, która mogłaby doprowadzić do przecięcia dzianiny.
Przy pielęgnacji moheru również należy zachować szczególną ostrożność – po praniu i wysuszeniu dobrze zdecydować się na łagodne przeczesanie materiału za pomocą miękkiej szczotki w celu nadania włosiu na nowo puszystości oraz blasku, jeśli wcześniej doszło do jego “oklapnięcia” na skutek kontaktu z wodą.
Trzeba również podkreślić, że luksusowymi wełnami żywią się mole, w związku z czym po dopilnowaniu wszelkich kwestii związanych z ich pielęgnacją należy umieścić je w szczelnych pojemnikach lub bawełnianych workach z dodatkiem lawendy bądź cedrowego drewna.
Rodzaje wełny – właściwości, jakie trzeba wziąć pod uwagę przy wyborze produktu
Każdy, komu zależy na nabyciu ubrań lub różnego rodzaju tekstyliów wykonanych z wełny, powinien zapoznać się z powyższymi informacjami na temat jej odmian, aby wybrać tę, która będzie najkorzystniejsza dla ludzkiego zdrowia i komfortu. Osoby o nieograniczonym budżecie mogą pomyśleć o tych najbardziej luksusowych tkaninach, zaś pozostałym zalecamy postawienie na rozwiązania zapewniające ciepło, termoizolację oraz brak możliwości wystąpienia reakcji alergicznych.
